Agorafobi
Panik atak gelirse yardım alınamayacağı düşünülen yerlerden korkma ve kaçınma.
Agorafobi, kişinin yoğun kaygı veya panik belirtileri yaşaması durumunda kaçmanın zor olacağını ya da ihtiyaç duyduğunda yardım alamayacağını düşündüğü ortamlardan kaçınmasıyla ilişkili bir anksiyete bozukluğudur. Kalabalık alanlar, toplu taşıma araçları, alışveriş merkezleri, sinema veya tiyatro gibi kapalı alanlar, açık alanlar ve evden tek başına uzaklaşmak agorafobinin görülebileceği durumlar arasında yer alabilir.
Agorafobide kişi çoğu zaman bu ortamlarda panik yaşayabileceğinden, kontrolünü kaybedebileceğinden veya ihtiyaç duyduğunda yardım alamayacağından endişe eder. Bu endişe zamanla kişinin günlük yaşamını kısıtlamaya başlayabilmektedir.
Agorafobi Nasıl Ortaya Çıkar?
Agorafobi bazı kişilerde daha önce yaşanan bir panik atak veya yoğun kaygı deneyiminin ardından gelişebilir. Korku zamanla beklenti anksiyetesine dönüşebilir. Kişi henüz herhangi bir belirti yaşamadan “Ya yine panik olursam?” veya “Ya burada bana yardım edecek kimse olmazsa?” gibi düşünceler nedeniyle kaygı yaşayabilir. Bunun sonucunda daha önce kaygı yaşadığı ortamlardan uzak durmaya başlayabilir.
Örneğin metroda panik yaşayan bir kişi önce metro kullanmaktan, daha sonra otobüs veya kalabalık alanlara girmekten kaçınabilir. Bazı kişiler ise dışarı çıkarken yanında güvendiği birinin olmasını isteyebilmektedir.
Agorafobide Kaçınma Davranışı
Agorafobinin en belirgin özelliklerinden biri kaçınmadır. Kişi kaygı yaşayabileceğini düşündüğü ortamlara gitmeyebilir veya bu ortamlara ancak yanında birinin varlığıyla girebilir. Evden uzaklaşmak, alışveriş yapmak, işe gitmek ya da toplu taşıma kullanmak zamanla zorlaşabilir.
Kaçınmak kısa vadede kişiye rahatlama hissi sağlayabilir. Ancak kişi korktuğu durumlarla karşılaşmadıkça kaygısıyla baş etme fırsatı da bulamaz. Bu nedenle kaçınma davranışı uzun vadede kaygının sürmesine ve yaşam alanının giderek daralmasına sebep olur.
Agorafobi Günlük Yaşamı Nasıl Etkiler?
Agorafobi kişinin iş, eğitim, sosyal ilişkiler ve günlük sorumluluklarını etkiler. Kişi arkadaşlarıyla buluşmaktan, seyahat etmekten veya tek başına alışveriş yapmaktan kaçınabilir. Daha ileri durumlarda evden çıkmak bile zor hale gelebilir.
Kişi çoğu zaman korkusunun aşırı olduğunu fark eder ancak buna rağmen kaygısını kontrol etmekte zorlanabilir. Bu nedenle “Bunun olmayacağını biliyorum ama yine de yapamıyorum.” şeklinde bir deneyim yaşayabilir.
Agorafobi Tedavi Edilebilir Mi?
Agorafobi tedavi edilebilmektedir. Tedavide kişinin yaşadığı kaygının özellikleri, kaçınma davranışları, panik atakların eşlik edip etmediği ve durumun günlük yaşam üzerindeki etkisi değerlendirilir.
Bilişsel davranışçı terapi gibi psikoterapi yöntemlerinde kişinin kaygıyla ilişkili düşünceleri ve kaçınma davranışları üzerinde durulabilir. Korkulan durumlarla güvenli ve kontrollü biçimde baş edebilmeyi içeren yöntemlerden yararlanılır. Gerekli durumlarda psikiyatrist tarafından ilaç tedavisi de uygulanabilir.
Agorafobide amaç kişinin hiçbir zaman kaygı yaşamamasını sağlamak değil, kaygı ortaya çıktığında bununla baş edebilmesini ve yaşamını kaygının belirlediği sınırlar içinde sürdürmemesini desteklemektir.